Singapur Ulusal Üniversitesi (NUS) Kuantum Teknolojileri Merkezinde (CQT) geliştirilen lutesyum tabanlı optik atom saati, zaman tutmada 1×10⁻¹⁹ belirsizliğe ulaştı. TRT Haber’in ScitechDaily kaynaklı haberine göre Nature dergisinde 29 Eylül 2026’da yayımlanan çalışmada, saatin geçiş frekansı 19 ondalık basamağa kadar ölçüldü ve bu değer şimdiye dek bildirilen optik atom saatleri arasında en düşük belirsizlik oldu.

Araştırma ekibi, referans olarak lutesyum-176’nın elektrik yüklü tek bir atomunu (iyon) kullandı. 848 nanometre dalga boyuna ayarlı bir lazerle eşleştirilen saat geçişi, sarkaca benzer şekilde zamanın izlenmesini sağlıyor. Lutesyumun saat geçişi, sıcaklık dalgalanmaları ve manyetik alan değişimlerinden neredeyse hiç etkilenmediği için daha geniş çevresel koşullarda kararlı bir referans sunuyor.

Ekip, iki ayrı lutesyum saatini 200 saat boyunca “korelasyon spektroskopisi” tekniğiyle karşılaştırdı. Saatler, 5,7×10⁻¹⁹’luk bir belirsizlik içinde uyum gösterdi; bu, şimdiye kadar raporlanan en hassas saat karşılaştırması olarak kayda geçti. Yerçekiminin zamanı milimetre ölçeğinde etkileyebilmesi nedeniyle, araştırmacılar iki iyonun bağıl yüksekliklerini bağımsız biçimde bir milimetrenin altında ölçerek bu etkiyi sınırladı.

CQT’nin baş araştırmacısı Doç. Murray Barrett, elde ettikleri saatin dünyanın en hassas saati olduğundan emin olduğunu belirtti. Lutesyumun çevresel etkilere dayanıklılığı sayesinde, Ölüm Vadisi gibi çok sıcak ya da Antarktika platosu gibi çok soğuk ortamlarda dahi yüksek doğrulukta çalışabileceği aktarıldı.

Optik atom saatleri, sezyum tabanlı standartlara kıyasla daha yüksek geçiş frekansları kullandığı için zamanı daha ince çözünürlükle ölçebiliyor. TRT Haber’e göre son rekorlar iterbiyum, stronsiyum ve alüminyum tabanlı saatlere aitti; NUS ekibi lutesyum saatinin bu performansı geride bıraktığını bildiriyor. Uluslararası ölçüm kuruluşları, 2030 veya sonrasında beklenen “saniyenin yeniden tanımı” için bu tür ölçümleri değerlendiriyor.

Yerçekimine duyarlılık, laboratuvar dışı uygulamalar için de önem taşıyor. Bu saatler, Dünya genelindeki yerçekimi değişimlerini izlemeye yardımcı olabilir ve temel fizikteki açık soruların araştırılmasına katkı sunabilir. TRT Haber, NUS ekibinin lutesyumla çalışan tek grup olmayı sürdürdüğünü aktarıyor.