İspanya’da yapılan bir klinik araştırma, sağlıklı yetişkinlerde 3 ay boyunca her gün 35 gram domates salçası tüketiminin, bilişsel performans ve beyin bağlantılarıyla ilişkili bazı ölçütlerde değişikliklerle örtüştüğünü bildirdi. Sözcü’nün 12 Eylül tarihli haberine göre, Barselona Üniversitesi’nden Ricardo López-Solís’in yönettiği çalışmada 42 sağlıklı orta yaşlı yetişkin yer aldı.
Araştırma, katılımcıların kendi kontrolleri olduğu çapraz tasarımla yürütüldü. Üç aylık “domates salçası” dönemi, düşük likopen içeren beslenme dönemiyle karşılaştırıldı; dönemler arasında bir aylık arındırma süreci uygulandı. Başlamadan önce, likopen zengini domates dışındaki karpuz, papaya, greyfurt ve guava gibi gıdaların tüketilmemesi istendi.
Üç ayın sonunda kanda likopen düzeyleri arttı. Bilişsel testlerde özellikle seçici dikkat puanlarında artış, çağrışımsal bellekte ise hafif bir iyileşme görüldü. Kanda, beyin gelişimi ve sinir hücresi işleyişiyle ilişkili BDNF proteininde “sınırda” bir artış saptandı. Çalışmanın küçük bir alt grubunu oluşturan 14 katılımcının beyin görüntülemelerinde, domates salçası tüketiminin ardından bazı büyük ölçekli ağlarda (özellikle ön‑parietal ve işitsel ağlar) dinlenim durumunda bağlantıların azaldığı raporlandı. Düşük likopen döneminde ise dorsal dikkat ağı bağlantılarında azalma izlendi.
Araştırmacılar, bu desenin ağlar arası gereksiz etkileşimlerin azalmasına ve daha verimli bir çalışma düzenine işaret edebileceğini belirtiyor. Ancak bulguların erken ve sınırlı olduğu vurgulanıyor. Beyin görüntüleme bölümüne yalnızca 14 kişinin dahil edilmiş olması genellenebilirliği kısıtlıyor. Ayrıca çalışma körleme yapılmadan yürütüldü; hem katılımcılar hem de araştırmacılar kimin domates salçası tükettiğini biliyordu. Bu durum beklenti etkisi veya test çabasındaki farklılıkların sonuçları etkilemiş olabileceği olasılığını tamamen dışlamıyor.
Sözcü’nün aktardığına göre, domates yalnızca likopen içermiyor; antioksidanlar, vitaminler ve başka biyoaktif bileşikler de barındırıyor. Bu nedenle gözlenen etkileri doğrudan likopene bağlamak için henüz erken. Literatürde yaşlı yetişkinlerle yapılmış küçük ölçekli çalışmalar da işlem hızı, dikkat ve çalışma belleğinde bazı iyileşmelere işaret etse de sonuçlar tutarlı değil.
Araştırma, pişmiş domates ürünlerinin (salça, sos) likopenin kullanılabilirliğini artırabildiğini de hatırlatıyor; ısıl işlem hücre duvarlarını parçalayarak likopenin emilimini kolaylaştırabiliyor. Buna karşın, “bir kaşık domates salçası beyni güçlendirir” türü kesin çıkarımlar desteklenmiyor. Ekip, domates tüketimiyle beyin ağ bağlantıları arasındaki ilişkinin anlamlı olup olmadığını görmek için daha geniş ve uzun süreli, tercihen kör tasarımlı çalışmalara ihtiyaç olduğunu belirtiyor.